Niebezpiecze\u0144stwa zwi\u0105zane z ekspozycj\u0105 na promieniowanie ultrafioletowe oraz znaczenie ochrony przed tym promieniowaniem zwr\u00f3ci\u0142y na siebie wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119 w ostatnim dziesi\u0119cioleciu. Jedn\u0105 z konsekwencji wzmo\u017conego zainteresowania problemem jest ogromny nacisk po\u0142o\u017cony w wielu czasopismach na reklam\u0119 produkt\u00f3w z bran\u017cy kosmetycznej przeznaczonych do piel\u0119gnacji w\u0142os\u00f3w i sk\u00f3ry, zawieraj\u0105cych filtry UV.<\/span><\/p>\n Mimo, i\u017c z bada\u0144 konsumenckich wynika, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 populacji zdaj\u0105 sobie spraw\u0119 z potrzeby ochrony sk\u00f3ry przed promieniowaniem UV i konsekwencjami p\u0142yn\u0105cymi z bagatelizowania tego problemu, nadal \u015bwiadomo\u015b\u0107 dotycz\u0105ca szkodliwego oddzia\u0142ywania s\u0142o\u0144ca na oczy jest znikoma. Podczas gdy wi\u0119kszo\u015b\u0107 konsument\u00f3w ma w pewnym stopniu \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce okulary przeciws\u0142oneczne chroni\u0105 przed promieniowaniem UV, to generalnie nie zdaj\u0105 sobie sprawy z konkretnych skutk\u00f3w uszkodzenia narz\u0105du wzroku przez to promieniowanie. Co wi\u0119cej, \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce soczewki kontaktowe r\u00f3wnie\u017c chroni\u0105 przed promieniowaniem UV jest powszechnie niska. Naukowcy akcentuj\u0105 potrzeb\u0119 zwi\u0119kszenia edukacji dotycz\u0105cej niebezpiecze\u0144stwa zwi\u0105zanego z\u00a0ekspozycj\u0105 oczu na promieniowanie UV.<\/span><\/p>\n Ultrafioletem okre\u015bla si\u0119 zakres spektrum s\u0142onecznego o najkr\u00f3tszej d\u0142ugo\u015bci fal (200-380 nm). UV mo\u017cna podzieli\u0107 na trzy rodzaje w zale\u017cno\u015bci od d\u0142ugo\u015bci fali niesionej energii: UVC (200-280 nm), UVB (280-315 nm), UVA (315-380 nm). Przyjmuje si\u0119, \u017ce UV poni\u017cej 300 nm nie dociera do powierzchni Ziemi dzi\u0119ki absorpcji przez warstw\u0119 ozonow\u0105. Jednak naruszenie tej ochronnej pow\u0142oki przez nasz\u0105 cywilizacj\u0119 mo\u017ce zmieni\u0107 zakres \u015bwiat\u0142a docieraj\u0105cego do Ziemi, w tym tak\u017ce intensywno\u015b\u0107 promieniowania UVB. <\/span><\/p>\n Najwi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 promieniowania s\u0142onecznego dociera do powierzchni Ziemi w okolicy r\u00f3wnika i zmniejsza si\u0119 w\u00a0kierunku biegun\u00f3w. Intensywno\u015b\u0107 promieniowania jest proporcjonalna do wysoko\u015bci n.p.m i szeroko\u015bci geograficznej. Zacienienie i zachmurzenie cz\u0119\u015bciowo blokuje ilo\u015b\u0107 \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego ale, ze wzgl\u0119du na zjawiska odbicia i rozproszenia, promieniowanie w ka\u017cdym przypadku dociera do oka. Ponadto wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u015bwiat\u0142a ultrafioletowego wpadaj\u0105cego do oka to niekoniecznie \u015bwiat\u0142o bezpo\u015brednie, tylko odbite. Odbijalno\u015b\u0107 promieniowania s\u0142onecznego od powierzchni zale\u017cy m.in. od rodzaju pod\u0142o\u017ca, pokrywy chmur, obecno\u015bci pokrywy \u015bnie\u017cnej, obecno\u015bci i stanu ro\u015blinno\u015bci (pory roku), jak r\u00f3wnie\u017c od k\u0105ta, pod jakim promienie s\u0142oneczne padaj\u0105 na powierzchni\u0119.<\/span><\/p>\n Tkanki oka ch\u0119tnie absorbuj\u0105 promieniowanie UV. Rog\u00f3wka absorbuje g\u0142\u00f3wnie promieniowanie o d\u0142ugo\u015bci fali poni\u017cej 300 nm (UVB) za\u015b soczewka – poni\u017cej 370 nm (UVA). W chwili absorpcji promieniowania dochodzi do przekazania ca\u0142ej energii tkance. Energia ta mo\u017ce powa\u017cnie uszkodzi\u0107 struktury tkanki. Rodzaj uszkodze\u0144 zale\u017cy od d\u0142ugo\u015bci fali.<\/span><\/p>\n W literaturze mo\u017cna znale\u017a\u0107 szereg dowod\u00f3w na to, \u017ce oko jest nara\u017cone na powa\u017cne uszkodzenia zar\u00f3wno z\u00a0powodu ostrej jak i przewlek\u0142ej ekspozycji na promieniowanie UV. Istniej\u0105 niezbite dowody epidemiologiczne na istnienie zale\u017cno\u015bci pomi\u0119dzy przewlek\u0142\u0105 ekspozycj\u0105 na promieniowanie UV a rozwojem skrzydlika. Wysoka cz\u0119sto\u015b\u0107 wyst\u0119powania t\u0142uszczyka w populacjach \u017cyj\u0105cych na nas\u0142onecznionych lub pokrytych \u015bniegiem terenach zosta\u0142a r\u00f3wnie\u017c dowiedziona. Cz\u0119st\u0105 \u00a0reakcj\u0105 na nadmiern\u0105 ekspozycj\u0119 oczu na s\u0142o\u0144ce jest pos\u0142oneczne uszkodzenie rog\u00f3wki (photokeratitis). <\/span>Dobrze r\u00f3wnie\u017c poznano zale\u017cno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy rozwojem za\u0107my a\u00a0promieniowaniem UV. Cho\u0107 tylko niewielka cz\u0119\u015b\u0107 promieniowania s\u0142onecznego dociera do siatk\u00f3wki, badania wykaza\u0142a istnienie zale\u017cno\u015bci pomi\u0119dzy zmianami degeneracyjnymi \u00a0w plamce \u017c\u00f3\u0142tej a nadmiern\u0105 ekspozycj\u0105 na dzia\u0142anie s\u0142o\u0144ca<\/span>. <\/span><\/p>\n Oko posiada w\u0142asne mechanizmy obronne przed promieniowaniem UV. <\/span>Naturaln\u0105 reakcj\u0105 obronn\u0105 oka przed nadmiernym s\u0142o\u0144cem mru\u017cenie i zmniejszenie \u017arenic.<\/span> Ponadto w komorze przedniej oka obecny jest kwas askorbinowy o<\/span> dzia\u0142aniu przeciwutleniaj\u0105cym, kt\u00f3ry dzi\u0119ki zdolno\u015bci do usuwania wolnych rodnik\u00f3w mo\u017ce chroni\u0107 soczewk\u0119 przed uszkodzeniem jej DNA indukowanym promieniowaniem. Niestety st\u0119\u017cenie kwasu askorbinowego znacz\u0105co spada po ekspozycji na promieniowanie UV. <\/span><\/p>\n Mimo i\u017c okulary z filtrem UV stanowi\u0105 og\u00f3lnie przyj\u0119ty standard ochrony oczu przed promieniowaniem ultrafioletowym, nie zapewniaj\u0105 one ca\u0142kowitej ochrony, gdy\u017c nie zakrywaj\u0105 ca\u0142kowicie oczu – wyj\u0105tek stanowi\u0105 \u015bci\u015ble przylegaj\u0105ce do oczu okulary noszone przez kolarzy czy alpinist\u00f3w. W przypadku standardowych okular\u00f3w przeciws\u0142onecznych dochodzi do przechodzenia obwodowo padaj\u0105cych promieni, kt\u00f3re bezpo\u015brednio lub w postaci promieni odbitych docieraj\u0105 do wn\u0119trza ga\u0142ki ocznej. Soczewki kontaktowe z filtrem UV pomagaj\u0105 chroni\u0107 oczy przed szkodliwym promieniowaniem UV. Pokrywaj\u0105 ca\u0142kowicie rog\u00f3wk\u0119 blokuj\u0105c tym samym promienie, kt\u00f3re mog\u0142yby dotrze\u0107 do wewn\u0119trznych struktur oka. <\/span><\/p>\n Stosowanie soczewek kontaktowych z\u00a0filtrem UV w po\u0142\u0105czeniu z noszeniem kapelusza o szerokim rondzie i okularami przeciws\u0142onecznymi wysokiej klasy filtrem zwi\u0119ksza stopie\u0144 ochrony oczu. Natomiast w sytuacjach, kiedy noszenie okular\u00f3w przeciws\u0142onecznych i kapeluszy nie jest po\u017c\u0105dane lub jest wr\u0119cz niemo\u017cliwe (p\u0142ywacy, surferzy, itp.), soczewki kontaktowe z filtrem UV mog\u0105 stanowi\u0107 jedyny spos\u00f3b ochrony przed szkodliwym promieniowaniem s\u0142onecznym. <\/span><\/p>\n Opracowana przez Coroneo teoria skupiania promieni obwodowych (PLF, ang. <\/span>peripheral light focusing) <\/span><\/em>sugeruje jednak, \u017ce soczewki kontaktowe stanowi\u0105 jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych form ochrony przed UV. Wed\u0142ug tej teorii, promienie od strony skroniowej oka padaj\u0105 na obwodow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 rog\u00f3wki, zostaj\u0105 za\u0142amane, skupione, koncentrowane i wtedy dawka promieniowania jest dwudziestokrotnie wy\u017csza w nosowej cz\u0119\u015bci spoj\u00f3wki i\u00a0nawet pi\u0119ciokrotnie wy\u017csza w nosowej cz\u0119\u015bci soczewki. Jest przez to potencjalnie bardziej szkodliwa dla oka ni\u017c promienie wpadaj\u0105ce do oka bezpo\u015brednio z przodu. Co wi\u0119cej, w\u0142a\u015bnie ten rodzaj promieni nie jest poch\u0142aniany przez konwencjonalne (czyli \u201eniezabudowane”) okulary przeciws\u0142oneczne. <\/span><\/p>\n Stosowanie soczewek kontaktowych z filtrem UV, kt\u00f3re pokrywaj\u0105 skroniow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 rog\u00f3wki i r\u0105bek, razem z\u00a0okularami przeciws\u0142onecznymi mo\u017ce hamowa\u0107 efekt skupiania promieni obwodowych i chroni\u0107 nie tylko struktury wewn\u0119trzne oka, lecz r\u00f3wnie\u017c struktury przylegaj\u0105ce, takie jak nosowa cz\u0119\u015b\u0107 spoj\u00f3wki.<\/span><\/p>\n Zawsze stosuj okulary przeciws\u0142oneczne z wysokiej klasy filtrem UV<\/strong><\/a>, kt\u00f3ry zablokuje dost\u0119p do oczu wi\u0119kszo\u015bci promieniowania UV. Kupuj tylko okulary z certyfikatem od producenta.<\/span><\/p>\n *Opracowanie w\u0142asne na podstawie artyku\u0142\u00f3w: C.M. Schnidera (\u015awiat Okular\u00f3w 3(55)2007), <\/span><\/em>Karen Walsh (Optyka 3\/2010)<\/span><\/em><\/span><\/p>\nCzym jest promieniowanie UV?<\/span><\/strong><\/h2>\n
Jaki wp\u0142yw ma promieniowanie UV na tkanki oka?<\/span><\/strong><\/h2>\n
Wymagania zwi\u0105zane z ochron\u0105 przed promieniowaniem UV<\/span><\/strong><\/h2>\n
W jaki spos\u00f3b mo\u017cesz chroni\u0107 swoje oczy przed szkodliwym dzia\u0142aniem promieniowania UV?<\/span><\/strong><\/h4>\n
\n