Pierwszą część badania okulistycznego stanowi tzw. wywiad. Jest to rozmowa, w czasie której lekarz okulista gromadzi wszelkie niezbędne wiadomości odnośnie obecnego stanu oczu pacjenta, zgłaszanych dolegliwości, czasu trwania dolegliwości, dotychczasowego leczenia oraz przeszłości chorobowej pacjenta.
Po uzyskaniu wymaganej wiedzy na temat obecnych dolegliwości lekarz okulista przechodzi do kolejnego punktu badania - oceny ostrości wzroku pacjenta. Badanie ostrości wzroku jest podstawowym testem czynnościowym oka i powinno być przeprowadzone podczas każdej wizyty u okulisty. Oceniana jest ostrość wzroku do dali - czyli do patrzenia na daleką odległość i ostrość wzroku do bliży - czyli do patrzenia z odległości ok. 30 - 40 cm.

Badanie ostrości wzroku do dali polega na odczytywaniu przez pacjenta standardowych znaków testowych (liter, cyfr, lub ewentualnie innych znaków graficznych) ułożonych w 10 rzędach, ze ściśle określonej odległości - zwykle z 5 m. Ocenę ostrości wzroku przeprowadza się osobno dla każdego oka. Za prawidłową ostrość wzroku uznaje się ostrość wzroku równą 1,0 (np. prawidłowa ostrość wzroku oka prawego - Vop=1,0) - oznacza to, że badany pacjent jest w stanie z odległości 5m przeczytać wszystkie 10 rzędów standardowych znaków. Badanie ostrości wzroku do bliży polega na odczytaniu każdym okiem z osobna standaryzowanego tekstu ze specjalnych tablic testowych od bliży. Za prawidłowe uznaje się odczytanie każdym okiem z osobna najmniejszych liter.

W przypadku, kiedy pacjent ma obniżoną ostrość wzroku lekarz okulista powinien podjąć próbę korekcji wzroku. Pozwala ona na wstępną ocenę czy obniżona zdolność ostrego widzenia spowodowana jest nieskorygowaną wadą wzroku czy inną patologią oka. Szybką ocenę wady wzroku umożliwia badanie za pomocą refraktometru automatycznego (popularne "komputerowe badanie wzroku"). Należy jednak pamiętać, iż wynik tego badania nie może posłużyć jako gotowa recepta okularowa. Jest on jedynie wskazówką dla lekarza okulisty pomocną w doborze właściwych parametrów korekcji wzroku.
Kolejnym elementem wizyty okulistycznej powinno być zmierzenie ciśnienia wewnątrzgałkowego. Badanie to można przeprowadzić używając bezkontaktowych aparatów służących do pomiaru ciśnienia wewnątrzgałkowego (dmuchnięcie w oka), lub po znieczuleniu kroplowym oka z użyciem lampy szczelinowej (biomikroskop okulistyczny). Prawidłowe ciśnienie wewnątrzgałkowe (T) nie powinno przekraczać wartości ok. 20 mmHg.

Po określeniu ostrości wzroku i ciśnienia wewnątrzgałkowego lekarz okulista przechodzi do badania oka. W pierwszej kolejności ocenia osadzenie, ustawienie i ruchomość gałek ocznych, aby wykryć patologie takie jak np. wytrzescz, zez, zaburzenia ruchomości oka. Następnie badane są poszczególne elementy oka - odcinek przedni, czyli rogówka i soczewka, oraz zawarte pomiędzy nimi komora przednia i tęczówka, oraz dno oka, czyli tarcza nerwu wzrokowego, plamka oraz siatkówka oka. Do szczegółowego badania oka wykorzystuje się zwykle lampę szczelinową, która pozwala na ocenę struktur oka w powiększeniu. Przy badaniu dna oka dodatkowo stosuje się soczewki powiększające umieszczane przed badanym okiem.

W przypadku stwierdzenia patologii oka lekarz okulista może skierować pacjenta na badania dodatkowe, takie jak np. USG gałki ocznej, angiografię fluoresceinową, OCT, badanie pola widzenia.